CÁCH XÁC ĐỊNH THỜI ĐIỂM LÚA CÓ ĐÒNG & ĐÓN ĐÒNG HIỆU QUẢ

Giai đoạn làm đòng là “bước ngoặt sinh lý” quan trọng nhất của cây lúa, quyết định trực tiếp đến số bông, số hạt trên bông và tỷ lệ hạt chắc cuối vụ. Chỉ cần xác định sai thời điểm lúa có đòng hoặc chăm sóc không đúng kỹ thuật, năng suất có thể suy giảm rõ rệt và rất khó bù đắp về sau. Vì vậy, hiểu đúng – làm đúng ở giai đoạn này là yếu tố then chốt để ruộng lúa đạt năng suất cao và ổn định. Bài viết dưới đây chia sẻ với bà con nhận biết chính xác thời điểm lúa có đòng, thăm đòng đúng cách và áp dụng các giải pháp kỹ thuật, dinh dưỡng phù hợp để đón đòng, dưỡng đòng hiệu quả.

Hình 1. Xác định thời điểm có đòng như thế nào là hiệu quả?

Thời Điểm Lúa Có Đòng Có Cố Định Không?

Không tồn tại một quy ước cố định nào có thể áp dụng chung cho tất cả các giống lúa và tất cả các ruộng khi xác định thời điểm lúa có đòng. Nguyên nhân là do mỗi giống lúa có thời gian sinh trưởng khác nhau và ngay cả cùng một giống thì quá trình sinh trưởng – phát triển sinh lý cũng luôn biến động theo từng năm, từng vụ.

Thực tế sản xuất cho thấy, thời điểm lúa bắt đầu làm đòng không cố định và chịu ảnh hưởng trực tiếp của nhiều yếu tố ngoại cảnh và kỹ thuật canh tác.

Ba Nguyên Tắc “Không” Khi Xác Định Thời Điểm Có Đòng

Không cố định theo thời gian

Thời điểm lúa có đòng không cố định theo số ngày sau sạ. Cùng một giống nhưng số ngày xuất hiện đòng có thể chênh lệch đáng kể giữa các vụ.

Không cố định theo giống lúa

Cùng một giống lúa, nhưng nếu gieo trồng ở các năm khác nhau hoặc điều kiện canh tác khác nhau thì thời điểm làm đòng vẫn có sự khác biệt rõ rệt.

Không cố định theo mùa vụ

Ngay cả khi gieo cùng mùa vụ, cùng khung thời gian so với những năm trước, sự biến động của thời tiết vẫn có thể làm thay đổi thời điểm lúa có đòng.

Nguyên nhân chính gây ra sự biến thiên số ngày có đòng bao gồm:

• Điều kiện thời tiết

• Chế độ dinh dưỡng

• Kỹ thuật chăm sóc và quản lý ruộng

Vì vậy, thay vì chỉ dựa vào lịch thời vụ hoặc số ngày gieo sạ, việc theo dõi trực tiếp trên ruộng thông qua thăm đồng và thăm đòng (khám – so – xé đòng) là phương pháp chính xác và đáng tin cậy nhất.

Hình 2. Ba nguyên tắc “không” khi xác định thời điểm có đòng

Các Phương Pháp Xác Định Thời Điểm Lúa Có Đòng 

Để xác định thời điểm lúa có đòng một cách hiệu quả, cần kết hợp ước định theo lý thuyết và đánh giá thực tế trên ruộng.

Ước Định Theo Thời Gian Sinh Trưởng Của Giống

Một phương pháp mang tính tham khảo là ước định thời điểm có đòng dựa vào thời gian sinh trưởng của giống lúa:

Thời điểm có đòng = Thời gian sinh trưởng của giống – 50 (hoặc 55 ngày)

Tùy từng giống lúa khác nhau, thời điểm có đòng sẽ khác nhau, ví dụ:

• IR50404: khoảng 35 ngày

• OM18: khoảng 43 ngày

• Đài Thơm: khoảng 43 ngày

• ST25: khoảng 48–50 ngày

Phương pháp này giúp dự đoán sơ bộ thời điểm lúa bước vào giai đoạn làm đòng, nhưng không thay thế cho việc kiểm tra thực tế trên ruộng.

Xác Định Lúa Có Đòng Thông Qua Hình Thái Cây Lúa

Để xác định chính xác thời điểm lúa bắt đầu làm đòng, cần đánh giá đồng thời các dấu hiệu hình thái sau:

Khám rễ

Bộ rễ khỏe, nhiều rễ non, rễ dài và có màu trắng cho thấy cây sinh trưởng tốt và đang chuẩn bị chuyển sang giai đoạn sinh trưởng sinh thực.

So lá

Quan sát cổ lá, đặc biệt là hai cổ lá kế lá non nhất. Khi các cổ lá so sát nhau, phần đuôi phiến lá xuất hiện ngấn hoặc thắt eo rõ ràng, đây là dấu hiệu cây lúa đang phân hóa đòng.

Xé đòng

Thân cây bắt đầu tròn mình, xuất hiện lóng rõ (khoảng 1 – 1,5 lóng). Khi xé thân thấy tim đèn khoảng 1 ly (thường gọi là “cứt gián”), có thể xác định lúa đã chính thức bước vào giai đoạn làm đòng.

Hình 3. Xác định lúa có đòng thông qua hình thái cây lúa

Ba Nguyên Tắc “Nên” Khi Xác Định Và Đón Đòng

Để việc xác định và đón đòng đạt hiệu quả cao, cần tuân thủ các nguyên tắc sau:

Nên chọn vị trí lúa sinh trưởng sung nhất để xé đòng

Khu vực có mã lúa khỏe, phát triển tốt thường là nơi xuất hiện đòng sớm nhất, giúp xác định thời điểm chính xác cho toàn ruộng.

Nên can thiệp kích đòng và dứt phân khi tim đèn đạt khoảng 1 ly

Đây là thời điểm thích hợp để hỗ trợ quá trình hình thành và phát triển đòng.

Nên lựa chọn giải pháp dinh dưỡng tối ưu

Giải pháp cần giúp cây phát triển bộ rễ mạnh, dưỡng chồi, cây sinh trưởng đồng đều, hỗ trợ kích đòng và nuôi đòng khỏe.

Lưu ý quan trọng:

• Tránh sử dụng các chất kích thích sinh trưởng quá mạnh làm vươn thân, phượt lá vì cây dễ yếu và dễ đổ ngã.

• Tránh các sản phẩm có hoạt chất ức chế mạnh vì có thể gây nghẹn đòng, trổ không đều.

Hình 4. Ba nguyên tắc “nên” khi xác định và đón đòng

Các Yếu Tố Giúp Chăm Sóc Giai Đoạn Làm Đòng Hiệu Quả

Công thức phân nuôi đòng cần được cân đối hợp lý, trong đó hai yếu tố dinh dưỡng quan trọng nhất là Đạm (N) và Kali (K).

Việc điều chỉnh N – K cần căn cứ vào:

• Mùa vụ

• Chất đất

• Mã lúa và màu sắc lá lúa

Lá quá xanh cần giảm đạm, tăng kali; lá nhạt cần bổ sung đạm hợp lý để tăng khả năng hấp thu dinh dưỡng.

Bên cạnh đó, để quá trình hình thành đòng diễn ra thuận lợi, cần:

• Hạn chế sử dụng các chất kích thích sinh trưởng làm gia tăng Gibberellin (GA) quá mức

• Tạo tác động sinh lý nhẹ giúp cây chuyển pha làm đòng mượt mà, hạn chế vươn thân quá mức

Song song với đó là việc thúc đẩy hình thành rễ non và hệ lông hút mạnh, giúp cây hấp thu dinh dưỡng nhanh và hiệu quả, cung cấp đầy đủ nguyên liệu cho quá trình quang hợp.

Khi bộ lá đòng dày, cứng cáp, thẳng đứng và xanh bền, khả năng đón sáng và quang hợp sẽ tăng cao. Điều này giúp cây tạo ra nhiều Florigen (protein Hd3a) – tín hiệu sinh học kích thích quá trình phân hóa đòng và ra hoa, góp phần nâng cao hiệu suất hình thành bông và số hạt chắc.

Việc xác định chính xác thời điểm lúa có đòng không thể dựa vào một mốc thời gian cố định mà cần kết hợp ước định theo giống và đánh giá trực tiếp hình thái cây lúa trên ruộng. Đồng thời, áp dụng các nguyên tắc dinh dưỡng và sinh lý phù hợp sẽ giúp cây lúa làm đòng thuận lợi, đón đòng đúng thời điểm và dưỡng đòng hiệu quả.

Hiểu rõ và vận dụng đúng những nguyên lý này là cơ sở quan trọng giúp ổn định sinh trưởng, phát huy tiềm năng giống và nâng cao năng suất lúa một cách bền vững.