YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KHẢ NĂNG ĐẺ NHÁNH CỦA LÚA VỤ HÈ THU

Trang chủ /

Bài viết /

KỸ THUẬT CANH TÁC

YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KHẢ NĂNG ĐẺ NHÁNH CỦA LÚA VỤ HÈ THU

16/05/2026

NGUYỄN KIM TIÊN

Khả năng đẻ nhánh của cây lúa trong vụ Hè Thu quyết định trực tiếp đến số chồi hữu hiệu và năng suất cuối vụ. Tuy nhiên, điều kiện thời tiết nắng nóng, ngộ độc hữu cơ hay ngộ độc phèn sau vụ Đông Xuân cùng với kỹ thuật canh tác chưa phù hợp thường làm lúa đẻ nhánh kém, cây sinh trưởng yếu. Bài viết dưới đây sẽ phân tích chuyên sâu các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng đẻ nhánh của lúa, đồng thời đưa ra giải pháp giúp bà con nâng cao hiệu quả canh tác trong điều kiện vụ Hè Thu.

Hình 1. Yếu tố ảnh hưởng đến khả năng đẻ nhánh của lúa vụ Hè Thu

1. NHIỆT ĐỘ VÀ ĐIỀU KIỆN KHÍ HẬU ẢNH HƯỞNG ĐẾN KHẢ NĂNG ĐẺ NHÁNH

Vụ Hè Thu tại Đồng bằng sông Cửu Long thường có nền nhiệt cao, cường độ ánh sáng mạnh và thời tiết biến động thất thường. Đây là một trong những nguyên nhân quan trọng ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng hình thành và phát triển chồi của cây lúa.

1.1 Nhiệt độ cao làm giảm khả năng đẻ nhánh

Trong vụ Hè Thu, nhiệt độ ban ngày ngoài đồng thường dao động khoảng 30–35°C. Nhiệt độ thích hợp cho lúa ở giai đoạn đẻ nhánh là 25 – 32^oC. Khi nhiệt độ vượt ngưỡng thích hợp, cây lúa sẽ bị stress sinh lý dẫn đến những phản ứng chống lại:

Tăng thoát hơi nước
Giảm hiệu suất quang hợp
Tiêu hao nhiều năng lượng để duy trì sự sống

Khi cây bị stress do nhiệt độ cao kéo dài, hoạt động của bộ rễ bị suy giảm, khả năng hấp thu dinh dưỡng yếu đi, đặc biệt là Đạm và Lân — hai dưỡng chất quan trọng cho quá trình hình thành chồi mới.

Ngoài ra, nhiệt độ cao còn làm giảm hoạt động của hormone Cytokinin được tổng hợp từ rễ. Đây là hormone đóng vai trò kích thích phân chia tế bào và hình thành chồi mới. Khi Cytokinin giảm, khả năng tượng mầm chồi và phát triển nhánh hữu hiệu cũng giảm theo.

1.2 Điều kiện thời tiết bất lợi làm cây sinh trưởng không ổn định

Vụ Hè Thu thường có đặc điểm:

Nắng nóng kéo dài
Mưa giông bất thường
Biên độ nhiệt ngày và đêm chênh lệch lớn

Hè Thu thường nắng nóng xen kẽ mưa trái mùa, khi thời tiết nắng nóng mà xuất hiện mưa bất chợt cây sẽ tạm thời ngừng sinh trưởng. Khi nắng lên thì cây mới hoạt động lại dẫn đến hiệu suất hoạt động của cây kém đi.

Những yếu tố này làm cây lúa dễ bị stress, quá trình trao đổi chất bị rối loạn, cây sinh trưởng thiếu ổn định nên khả năng đẻ nhánh cũng giảm đáng kể.

1.3 Giải pháp giúp lúa đẻ nhánh tốt trong điều kiện nắng nóng

Để hạn chế ảnh hưởng của nhiệt độ cao trong vụ Hè Thu, bà con nên:

Duy trì mực nước ruộng khoảng 2–5 cm trong giai đoạn đẻ nhánh để giảm nhiệt độ vùng gốc
Không để ruộng khô nứt kéo dài làm rễ bị tổn thương
Chia nhỏ lượng phân đạm, tránh bón tập trung gây sốc sinh trưởng
Bổ sung Kali và dinh dưỡng hỗ trợ giúp cây tăng sức chống chịu
Ưu tiên chọn giống có khả năng chịu nóng và đẻ nhánh khỏe.

2. NGỘ ĐỘC HỮU CƠ VÀ PHÈN — NGUYÊN NHÂN LÀM LÚA CHẬM ĐẺ NHÁNH

Sau vụ Đông Xuân, lượng rơm rạ tồn dư trên ruộng khá lớn. Nếu xử lý không tốt trước khi xuống giống sẽ rất dễ gây ngộ độc hữu cơ và ảnh hưởng nghiêm trọng đến bộ rễ lúa ở vụ Hè Thu.

2.1 Ngộ độc hữu cơ ảnh hưởng như thế nào đến cây lúa?

Khi rơm rạ phân hủy không hoàn toàn khiến chất độc tích tụ trong đất. Đặc biệt trong điều kiện nhiệt độ cao thì quá trình phân hủy diễn ra mạnh sẽ sinh ra các khí độc như: H₂S, CH_4,và các acid hữu cơ.

Những độc chất này gây tổn thương bộ rễ, làm rễ bị đen có mùi thối, giảm mật độ lông hút dẫn đến khả năng hấp thu dinh dưỡng bị hạn chế. Bộ rễ suy yếu là cửa ngõ cho một số vi khuẩn gây hại tấn công dẫn đến cây dễ bệnh hơn.

Khi bộ rễ hoạt động kém, cây lúa sẽ sinh trưởng chậm, lá bị vàng, chồi phát triển yếu hoặc khó hình thành nhánh mới.

2.2 Đất phèn và mặn trong vụ Hè Thu

Ở nhiều vùng đất thấp hoặc khu vực nhiễm phèn, sau khi đất khô rồi gặp mưa đầu mùa, môi trường đất có thể làm tăng tính hòa tan của Fe và Al ở dạng gây độc, ảnh hưởng trực tiếp đến vùng rễ.

Ngoài ra, trong điều kiện nắng nóng kéo dài đất cũng dễ có nguy cơ xì phèn hoặc mặn tích tụ, hệ vi sinh vật trong đất hoạt động kém đi. Điều này làm cho môi trường vùng rễ càng bất lợi hơn, khiến khả năng đẻ nhánh của lúa suy giảm.

2.3 Biện pháp hạn chế ngộ độc hữu cơ và phèn

Để giúp bộ rễ khỏe và tăng khả năng đẻ nhánh, bà con nên:

Xử lý rơm rạ, tàn dư thực vật của vụ trước phân hủy hoàn toàn trước khi xuống giống vụ mới
Quản lý nước theo kỹ thuật “ướt – khô xen kẽ” để tăng oxy cho vùng rễ
Hạn chế để ruộng ngập sâu kéo dài trong giai đoạn đầu vụ.

Hình 2. Ngộ độc hữu cơ, ngộ độc phèn vụ Hè Thu

3. GIỐNG LÚA ẢNH HƯỞNG ĐẾN KHẢ NĂNG ĐẺ NHÁNH

Khả năng đẻ nhánh của cây lúa còn phụ thuộc rất lớn vào đặc tính di truyền của từng giống.

3.1 Mỗi giống lúa có khả năng đẻ nhánh khác nhau

Tùy vào đặc tính của từng giống lúa mà có khả năng đẻ nhánh khác nhau. Có giống đẻ nhánh mạnh, ra chồi nhanh. Ngược lại, cũng có giống đẻ nhánh trung bình, kém tập trung.

Do đó, việc lựa chọn giống phù hợp với điều kiện vụ Hè Thu là rất quan trọng.

3.2 Tiêu chí chọn giống phù hợp vụ Hè Thu

Với điều kiện thời tiết bất lợi vụ Hè Thu, để đảm bảo được năng suất bà con nên chọn giống lúa thích hợp:

Cứng cây, hạn chế đổ ngã
Kháng rầy nâu và bệnh tốt đặc biệt là cháy bìa lá và lép vàng
Có khả năng đẻ nhánh khỏe
Thích nghi tốt với điều kiện nóng ẩm

Những giống có khả năng phát triển hệ rễ tốt thường sẽ duy trì tốc độ đẻ nhánh ổn định hơn trong điều kiện bất lợi.

4. KỸ THUẬT CANH TÁC QUYẾT ĐỊNH SỐ CHỒI HỮU HIỆU

Ngoài điều kiện thời tiết và giống, kỹ thuật canh tác cũng là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến số chồi hữu hiệu trên ruộng lúa.

4.1 Gieo sạ quá dày làm giảm đẻ nhánh

Nhiều bà con có thói quen sạ dày để tăng mật độ cây. Tuy nhiên khi mật độ quá cao trong ruộng thì cây sẽ cạnh tranh ánh sáng và dinh dưỡng với nhau khiến cây không có không gian để phát triển chồi bên nhưng lại vươn cao dẫn đến cây sẽ yếu dễ đổ ngã. Ruộng không thông thoáng dẫn đến độ ẩm bên dưới tăng cao tạo điều kiện thuận lợi cho nấm bệnh phát triển mạnh.

Mật độ sạ hợp lý thường khoảng:

80 –100 kg giống/ha tùy giống và điều kiện đất.

Sạ thưa với mật độ hợp lý sẽ giúp ruộng được thông thoáng, cây có không gian đẻ nhánh khỏe, hạn chế canh tranh dinh dưỡng cũng như hạn chế nấm bệnh có điều kiện phát triển mạnh.

4.2 Bón phân mất cân đối làm giảm khả năng đẻ nhánh

Bón lạm dụng đạm ở giai đoạn sớm sẽ làm cây tập trung phát triển thân lá mạnh, mô lá mềm, bộ rễ yếu. Khi đó cây vống cao, giảm khả năng hình thành chồi hữu hiệu kèm theo là có nguy cơ bùng phát bệnh đạo ôn.

Khi thiếu Kali và trung vi lượng như: Kẽm (Zn), Magie (Mg), Silic (Si) sẽ làm cây giảm quang hợp và khả năng chống chịu.

Nguyên tắc bón phân hiệu quả

Bón cân đối N-P-K.
Không bón thừa đạm đầu vụ.
Bổ sung dinh dưỡng hợp lý.
Kết hợp quản lý nước phù hợp giúp tăng hiệu quả hấp thu dinh dưỡng.

4.3 Dịch hại cũng làm giảm số chồi hữu hiệu

Một số đối tượng gây hại phổ biến trong vụ Hè Thu như: rầy phấn trắng, rầy nâu có thể làm chồi non bị tổn thương, tổn thương bộ lá dẫn đến khả năng quang hợp giảm đi, cây sinh trưởng chậm lại.

Do đó, bà con cần:

Thăm đồng thường xuyên
Phát hiện và xử lý sớm dịch hại
Quản lý đồng ruộng chủ động ngay từ đầu vụ

Hình 3. Đối tượng gây hại trong vụ Hè Thu

5. GIẢI PHÁP GIÚP LÚA ĐẺ NHÁNH KHỎE, TĂNG CHỒI HỮU HIỆU

Để cây lúa vụ Hè Thu đẻ nhánh tốt và phát triển ổn định, cần sự kết hợp đồng bộ nhiều giải pháp kỹ thuật.

5.1 Hoàn thiện bộ rễ ngay từ đầu vụ

Một cây lúa có bộ rễ khỏe sẽ:

Hấp thu dinh dưỡng tốt hơn
Tăng tổng hợp Cytokinin
Kích thích hình thành chồi mới

Do đó, giai đoạn đầu vụ cần ưu tiên giúp cây phát triển bộ rễ, tăng hệ thống lông hút để hấp thu hiệu quả dinh dưỡng.

5.2 Quản lý nước hợp lý

Quản lý mực nước phù hợp trong ruộng giúp:

Tăng oxy đất
Kích thích rễ phát triển
Giúp cây đẻ nhánh mạnh hơn

5.3 Giúp cây sinh trưởng cân đối và ổn định

Một cây lúa có bộ rễ khỏe, dinh dưỡng cân đối, ít bị stress sẽ tăng khả năng đẻ nhánh, tạo nhiều chồi hữu hiệu, đảm bảo năng suất ổn định hơn.

KẾT LUẬN

Khả năng đẻ nhánh của cây lúa vụ Hè Thu chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như nhiệt độ, ngộ độc, giống lúa và kỹ thuật canh tác. Trong đó, sức khỏe bộ rễ và điều kiện môi trường vùng rễ là yếu tố nền tảng quyết định khả năng hình thành chồi hữu hiệu.

Nếu bà con biết kết hợp: